Arheološki lokalitet Bedem u Maskaru

Arheološki lokalitet "Bedem" se prostire na periferiji sela Maskare (opština Varvarin), na oko 15 kilometara severno od Kruševca i nasuprot srednjovekovnog Grada Stalaća.

U mirnoj i plodnoj zaravni na nekoliko stotina metara od mesta gde Zapadna Morava meandrira u velikom luku, i u blizini sastava Južne i Zapadne Morave, pruža se na pomenutom nalazištu ranovizantijsko utvrđenje iz šestog veka nove ere. Dimenzije utvrđenja su 130h130 metara.

U organizaciji Narodnog muzeja Kruševac i uz saradnju sa Arheološkim institutom iz Beograda, sistematska arheološka istraživanja ovog lokaliteta započeta 2008. godine, nastavljena su u periodu od 16. septembra do 8. decembra 2010. godine.

Svakako najznačajnije otkriće dosadašnjih radova jeste velika trobrodna ranovizantijska bazilika u jugoistočnom delu utvrđenja, nažalost sačuvana samo u temeljima.

Pored pomenutog ranovizantijskog horizonta, podjednako interesantni jesu i kulturni horizonti koji pripadaju praistorijskom, odnosno periodu punog srednjeg veka (H vek).

Dolaženje do sterilnih slojeva iznedrilo je tipičan primer bronzanodobskog domaćinstva sa ostacima poluzemunice i ognjištem u njenoj neposrednoj blizini. Na višeslojnost lokaliteta i drugi horizont iz praistorije, ukazuje i keltska jama koja je po svemu sudeći bila u direktnoj vezi sa velikom količinom pokretnog arheološkog materijala koji je odgovarao keltskoj kulturnoj grupi, kao i ognjištem sačinjenm od jake kamene konstrukcije.

Poslednji stambeni horizont pripadao je eneolitskom periodu, potvrđenim otkrićem tri ognjišta i bogatim pokretnim materijalom.

Kao vojno utvrđenje u klasičnom smislu, nedaleko od velikomoravskog sliva i raskrsnice puteva koji su vodili prema Sirmijumu i Viminacijumu, odnosno Carigradu, ranovizantijsko utvrđenje na lokalitetu "Bedem" predstavlja redak tip nizijske fortifikacije ovog perioda.